Kerenski 1917'de Rusya'nın en güçlü adamıydı: Mart'ta adalet bakanı, Temmuz'da başbakan, Ekim'de kaçaktı. Aynı yıl içinde devrimin umudu da oldu, hayal kırıklığı da.
Simbirsk'ten Duma kürsüsüne
Aleksandr Fyodoroviç Kerenski 1881'de Simbirsk'te doğdu. Babası öğretmendi; oğlunu hukuk okumaya yolladı. Petrograd'da avukatlık yapan genç Kerenski, çarlık mahkemelerinde siyasi sanıkların savunmasını üstlendi. Bu davalar ona iki şey kazandırdı: kalabalığa konuşmayı ve bir salonu kendi tarafına çevirmeyi.
1912'de Duma'ya girdi ve emekçi milletvekillerinin, yani Trudoviklerin sözcüsü oldu. Şubat 1917'de sokaklar çarı devirdiğinde Kerenski devrimin en tanınmış yüzlerinden biriydi. Mart 1917'de kurulan Geçici Hükümet'te Adalet Bakanlığı ona verildi. Hükümetin en çok konuşan üyesi oydu. Trudovikler büyük partilerin gölgesinde kalıyordu; Kerenski'nin sesi bu küçük grubu ülkenin gündemine taşıdı.
Adalet Bakanı: affın adamı
Kerenski'nin ilk işi idam cezasını kaldırmak oldu. Siyasi mahkûmları serbest bıraktı; Sibirya'dan ve hapishanelerden dönen devrimciler Petrograd'a akın etti. Af ona devrimin vicdanı rolünü verdi; aynı af, çarlık subaylarının ve polisinin ona duyduğu güvensizliği de büyüttü. Aynı günlerde çar ailesi Tsarskoye Selo'da gözaltına alınmıştı; Kerenski'nin bakanlığı devrilmiş bir rejimin enkazı üzerinde kuruluyordu.
Çelişki kısa sürede ortaya çıktı. Temmuz'da cephe çökerken hükümet savaş bölgesinde idam cezasını geri getirdi; Kornilov bu yetkiyi en sert biçimde kullanan komutandı. Af ilan eden adam, birkaç ay sonra asker kaçaklarını kurşuna dizecek kararnamenin altına imza attı. Kerenski yasayla devrim yapmak istiyordu, devrim ise yasadan çoktan çıkmıştı. Bu, 1917'nin en açık çelişkisiydi: devrimin bakanı, devrimin ordusunu çarlık usulüyle düzene sokmaya çalışıyordu.
Mayıs: cepheye giden ses
Mayıs'ta ilk koalisyon hükümeti kuruldu ve Kerenski Savaş ve Donanma Bakanı oldu. Artık kürsüde değil, siperlerin önünde konuşuyordu. Alaylara gidip askerleri taarruza çağırdı; kalabalığı coşturan sesi bu kez top sesleriyle yarışıyordu.
Karşılığı 18 Haziran'da geldi: Kerenski Taarruzu başladı. İlk günlerde Galiçya'da biraz toprak kazanıldı, gazeteler zafer yazdı. Sonra Almanlar karşı saldırıya geçti, cephe Tarnopol'de çöktü ve taarruz bir bozguna dönüştü.
Temmuz Günleri ve başbakanlık
Temmuz başında Petrograd'da silahlı gösteriler patladı: Temmuz Günleri. Göstericiler kapitalist bakanların düşürülmesini istiyordu; hükümet ayaklanmayı bastırdı, Bolşevik liderlerin bir kısmı tutuklandı, Lenin saklandı. 8 Temmuz'da başbakanlık Kerenski'ye geçti; savaş bakanlığını da elinde tuttu.
Ama zafer kısa sürdü. Haziran taarruzunun kayıpları 60.000'i aşmıştı; cepheden kaçan köylü askerler köylerine dönüp toprak işgallerine katılıyordu. Koalisyonda sosyalist bakanlar Kadetlerin hedefi oluyor, hükümet her hafta biraz daha çatlıyordu. Kerenski başbakanlığının ilk haftalarını yangın söndürmekle geçirdi. Bir yandan cepheyi tutmaya, bir yandan Petrograd'ı sakinleştirmeye çalışıyordu.
Kornilov: kendi silahlandırdığı general
Ağustos sonunda ordu başkumandanı Lavr Kornilov'la bir hesaplaşma patladı. Kornilov Ağustos'ta Moskova Devlet Konferansı'nda sağın kahramanı gibi karşılanmıştı. Kerenski önce ondan Petrograd'a birlik göndermesini istedi, sonra generalin kendisine darbe hazırladığına inandı. İkisi arasındaki pazarlık, Duma'dan Lvov'un aracılığıyla yürüdü ve Ağustos sonunda çöktü.
Kerenski Kornilov'u hain ilan etti ve yardımı Sovyet'ten istedi. Kızıl Muhafızlar silahlandı, demiryolcular süvarilerin yolunu kesti; Kornilov'un birlikleri Petrograd'a ulaşamadı. Darbe çöktü, ama Kerenski'nin otoritesi de çöktü. Silah verdiği adamlar birkaç ay sonra kendi iktidarını alacaktı. SR'lar hükümette kaldı, ama Kerenski'nin arkasındaki ittifak daralmıştı.
Cumhuriyet, Riga ve yalnızlık
1 Eylül'de Rusya cumhuriyet ilan edildi. Bunu yapan hükümetin başında Kerenski vardı, ama aynı günlerde Petrograd ve Moskova sovyetlerinde Bolşevikler çoğunluğu almıştı. Eylül'de Riga birkaç günde Almanlara düştü, köylülerin toprak işgalleri hızlandı. Kurucu Meclis seçimleri aylardır erteleniyordu; hükümet halka hesap vermek yerine tarih değiştiriyordu.
İngiliz ve Fransız müttefikler onu zayıf buluyor, Kornilov'a sempatiyle bakıyordu. Eylül'de Petrograd Sovyeti'nin başına Troçki geçti; Kerenski bunu engelleyemedi. Elinde konuşma yeteneği ve geçici bir hükümetin imzası kalmıştı. Ne generallere ne de sovyetlere güvenebiliyordu; iki tarafı idare etmeye çalışırken kendi tabanını eritti.
25 Ekim: Amerikan arabası
25 Ekim gecesi Bolşevikler Petrograd'ı neredeyse çatışmasız aldı. Kışlık Saray düştü, Kronştadt denizcileri şehre yürüdü. Kerenski şehirden bir Amerikan elçilik arabasıyla çıktı; cepheden sadık birlik getirmeye çalıştı, getiremedi ve bir daha iktidara dönemedi. Ayaklanmayı Troçki'nin yönettiği Askeri Devrim Komitesi örgütlemişti; Kerenski'nin karşısında artık dağınık kalabalıklar değil, planlı bir örgüt vardı.
Birkaç ay Rusya'da saklandı, sonra kılık değiştirerek ülkeyi terk etti. Hapse hiç girmedi. Ekim'den sonra hükümeti dağıldı; Bolşevik iktidarı onu bir daha ülkeye sokmadı.
Sürgün: Londra, Paris, New York
1918'de Londra'ya ve Paris'e gitti; müttefiklerden destek göremedi. Aynı yıl Samara'da kurulan Komuç, Kurucu Meclis üyelerinin hükümetiydi ve Kerenski'yi aralarına almadı. Karısı Olga ile oğulları ancak 1920'de Rusya'dan kaçabildi.
1919'da Paris'te toplanan barış konferansına Rusya çağrılmadı; Kerenski de koridorlarda kaldı. Beyazların ve göçmenlerin temsilcileri de aynı koridorlardaydı. Rusya'ya bir daha dönmedi, 1970'te New York'ta öldü. Geriye 1917'nin en çok konuşan, en az dinlenen adamı olarak kaldı.