1917 Nisanı'nda Finlandiya Garı'na inen bir tren, savaşan bir ülkenin siyasetini sarstı. Vagondan inen adam, partisinin o gün doğru bulmadığı bir programı üç hafta içinde kabul ettirdi.
Mühürlü vagondan Finlandiya Garı'na
Lenin 1917 kışını İsviçre'de geçiriyordu. Şubat Devrimi haberi Zürih'e ulaştığında Petrograd'da çar tahttan inmiş, yerine Geçici Hükümet kurulmuştu. Ama cephe duruyordu, ekmek kuyrukları uzuyordu. Sürgündeki devrimciler için asıl soru şuydu: Rusya'ya nasıl dönülecek?
Almanya, Rusya'yı içeriden karıştıracak bu dönüşe izin verdi. Mart sonunda Zürih'ten kalkan trene otuz kadar sürgün bindi; aynı vagonda Krupskaya ile Inessa Armand da vardı. Yol İsveç üzerinden Finlandiya'ya uzanıyordu. Sınırda kimse Lenin'i durdurmaya kalkmadı; İngiliz subay belgelerine baktı ve geçirdi. Geçici Hükümet de trene haber salmadı, yolu kestirmedi.
Tren 3 Nisan gecesi Finlandiya Garı'na girdi. Lenin kalabalığa bir zırhlı otomobilin üstünden seslendi. Ertesi gün partinin ileri gelenleriyle oturdu; elinde bir metin vardı.
Parti kendi liderini yadırgadı
Lenin yokken Pravda'yı Kamenev ve Stalin çıkarıyordu. Gazete Geçici Hükümet'e koşullu destek veriyor, cephedeki savaşı 'savunma savaşı' diye anıyordu. Devrimin burjuva aşamasının henüz bitmediği görüşü partide yerleşikti; sosyalistlerin tek başına iktidara yürümesi macera sayılıyordu.
Lenin bu görüşün tam tersini getirdi. Tezleri bizzat okudu. Merkez Komite ilk turda metni reddetti; Kamenev açıkça itiraz etti ve Pravda'da karşı görüş çıktı. 'Sürgünde kopmuş' diyenler az değildi.
Tezlerin çekirdeği
Tezler kısa, maddeli ve sertti. Savaş bitmezse devrimin de biteceğini söylüyordu: cephedeki savaş iki emperyalist kampın işiydi ve Rus askeri orada kendi çıkarı için ölmüyordu. Geçici Hükümet'e destek verilmemeliydi; verilen her destek kurşunların biraz daha uzun süre atılması demekti.
İkinci iddia daha şaşırtıcıydı: iktidar Sovyetlere geçmeliydi. Lenin parlamentoyu değil, işçi ve asker temsilcilerinin kurduğu bu meclisleri işaret ediyordu. Toprak büyük malikânelerden alınıp köylü komitelerine verilmeli, bankalar tek elde toplanmalı, polis ve dağınık ordu yerine halk milisi kurulmalıydı.
- Savaşa son: cephedeki ölümü durduracak tek adım buydu.
- Geçici Hükümet'e destek yok.
- Bütün iktidar Sovyetlere.
- Toprak köylü komitelerine, fabrikalarda işçi denetimi.
Slogan fabrika kapısında
Tezler gazetede kaldığı sürece bir metindi. Nisan boyunca metin dört kelimeye indi: 'Bütün iktidar Sovyetlere.' Bu cümle Vyborg yakasının fabrika kapılarında, Putilov atölyelerinde, kışla koğuşlarında duyuldu. Bolşevik ajitasyonu Nisan'dan itibaren kışlalarda hızla yayıldı.
Fabrika komiteleri, grev kasaları, asker eşlerinin ekmek kuyrukları bu sözün taşıyıcısıydı. Pravda'nın baskı sayısı arttı, broşürler elden ele dolaştı. İşçi için tez bir teori tartışması değil, ekmek ve barış vaadiydi.
Askere aynı söz başka türlü geliyordu. 'Savunma savaşı' lafını duymak istemiyordu; Nisan ortasında hükümetin müttefiklere gönderdiği nota, savaşın sonsuza kadar süreceği gibi okundu.
Nisan krizi: sokağın ilk sınavı
Milyukov notası Nisan ortasında Petrograd'ı karıştırdı. Nota, Rusya'nın savaşı zaferle bitirmeye devam edeceğini söylüyordu. Silahlı gösteriler başladı, karşı gösterilerle çatıştı. Milyukov istifa etti; Mayıs'ta sosyalistlerin de girdiği koalisyon hükümeti kuruldu.
Bolşevikler bu koalisyona şiddetle karşı çıktı. Lenin'e göre sosyalist bakanlar, savaşı sürdüren hükümetin sorumluluğunu paylaşıyordu. Nisan krizi sonrası Kornilov Petrograd'daki komutasından istifa etti. Sokak, Bolşeviklerin söylediği sözü ilk kez duymuştu.
Mührün bedeli
Yolculuğun siyasi faturası hemen kesildi. Almanya'nın izniyle dönmek, Lenin'e yöneltilecek en ağır suçlamanın kapısını açtı: Alman ajanı. Menşevik gazeteler ve sağ basın bu kartı Nisan'dan itibaren kullandı; 'mühürlü vagon' sözü sokakta bir hakaret gibi dolaştı.
Lenin bu suçlamayı hafife almadı, yolculuğun şartlarını savunmak zorunda kaldı. Suçlama Temmuz Günleri'nde doruğa çıktı; hükümet onu tutuklamak istedi, o saklandı. Generallerin dilinde de aynı korku vardı: 'Lenin'in Alman ajanları'.
Troçki henüz ortada yok
Troçki Nisan'ı Kanada'da, Amherst kampında geçirdi. Mayıs başında Petrograd'a vardığında sahne çoktan Lenin'indir. Kendi fikirleriyle tezler arasında şaşırtıcı bir yakınlık vardı; ama Troçki hemen Bolşeviklere katılmadı, bir süre küçük Mezhrayontsı grubunun başında durdu.
Bu gecikme liderlik sorusunu hiç doğurmadı, çünkü Lenin bir ay önce dönmüştü. İki adam 1917'ye kadar on yıl boyunca birbirine ağır sözler yazmıştı; birleşme Temmuz sonunda, Lenin'in ısrarıyla oldu.
Nisan'ın bakiyesi
Nisan sonundaki parti konferansında Lenin'in çizgisi çoğunluğu aldı; Kamenev'in ılımlı hattı yenilmişti. Bundan sonra Bolşevikler Sovyet'teki çoğunluğa karşı açık muhalefete geçti. Radikal sol Lenin'in partisinin etrafında toplandı; Sol SR'larla ortaklık ise ancak Ekim'den sonra, hükümette kuruldu.
Tezlerin asıl sınavı sonbaharda geldi. Eylül'de Petrograd ve Moskova sovyetlerinde Bolşevikler çoğunluğu kazandı; o zaman 'Bütün iktidar Sovyetlere' bir temenni değil, bir takvim oldu. Nisan'da bir zırhlı otomobilin üstünden söylenen söz, Ekim'de Kışlık Saray'ın kapısına dayandı.